Ngày xưa, ở một ngôi làng nhỏ ven biển, có một ông lão đánh cá sống cùng bà vợ trong căn nhà cũ kỹ. Cả hai nghèo, nhưng ông lão hiền lành, quen với cuộc sống giản dị. Mỗi sáng, ông xách lưới ra biển. Biển là người bạn thân thiết nhất của ông: lúc êm như ru ngủ, lúc gió nổi lên rì rào như kể chuyện.
Một hôm, trời trong xanh lạ thường. Ông lão kéo thuyền ra xa hơn mọi ngày. Ông thả lưới, chờ đợi, rồi kéo lên… nhưng lưới nhẹ tênh. Ông thử lần thứ hai, vẫn chẳng được gì. Lần thứ ba, lưới bỗng nặng hơn. Ông lão mừng thầm, kéo mạnh tay—và thấy trong lưới có một con cá vàng lấp lánh như ánh nắng rơi xuống mặt nước.
Nhưng điều kỳ lạ nhất không phải màu vàng của con cá.
Con cá vàng bỗng cất tiếng nói.
“Ông ơi, xin hãy thả tôi về biển. Tôi sẽ đền đáp cho ông.”
Ông lão giật mình đến nỗi suýt đánh rơi lưới. Nhưng nhìn đôi mắt con cá, ông thấy nó không hề dữ dằn hay gian xảo—chỉ có sự van xin. Ông lão vốn hiền, nghĩ bụng: “Ta nghèo thật, nhưng không thể vì nghèo mà làm điều tàn nhẫn.” Thế là ông nhẹ nhàng gỡ cá ra, thả xuống biển.
Con cá vàng quẫy đuôi một cái, ánh vàng loé lên rồi biến mất trong làn nước. Trước khi đi, nó nói vọng lại: “Nếu ông cần giúp, hãy quay lại gọi tôi.”
Ông lão trở về nhà với hai bàn tay trắng, nhưng lòng lại nhẹ nhõm.
Điều ước đầu tiên
Khi nghe chuyện, bà vợ không hề xúc động. Bà cau mày:
“Ông ngốc quá! Cá vàng biết nói, lại hứa đền đáp, sao ông không xin gì? Nhà mình nghèo thế này mà ông không biết nghĩ!”
Ông lão ngập ngừng: “Tôi thấy tội nghiệp nó…”
Nhưng bà vợ không chịu. Bà bắt ông quay lại biển ngay lập tức để xin một điều ước. Ông lão thở dài, lại xách lưới ra bờ biển. Ông đứng trước sóng, gọi:
“Cá vàng ơi, cá vàng ơi…”
Nước biển lay động. Con cá vàng xuất hiện, vẫn lấp lánh như cũ.
“Ông cần gì?” – cá hỏi.
Ông lão bối rối: “Vợ tôi… muốn có một thứ mới hơn để dùng… nhà tôi thiếu thốn quá.”
Con cá vàng gật đầu: “Được.”
Ông lão về nhà, và điều ước đã thành hiện thực. Bà vợ vui ra mặt—nhưng niềm vui ấy chỉ kéo dài rất ngắn.
Những điều ước cứ lớn dần
Chẳng bao lâu, bà vợ lại nói:
“Có vậy mà cũng xin! Ông quay lại bảo cá vàng cho mình thứ tốt hơn nữa!”
Ông lão nghe mà ngại. Nhưng bà vợ mắng, ông đành ra biển lần nữa. Lần này, biển không còn xanh trong như lúc đầu. Sóng hơi đục, gió thổi mạnh hơn. Ông lão gọi cá vàng và xin điều ước mới. Cá vàng lại đáp ứng.
Về nhà, bà vợ có thứ mình muốn—nhưng rồi lại chê:
“Chưa đủ!”
Bà bắt ông lão quay lại hết lần này đến lần khác. Mỗi lần như vậy, điều ước lại lớn hơn: từ thứ nhỏ bé trong nhà đến những thứ khiến người ta phải ngẩng nhìn. Bà muốn nhiều hơn, cao hơn, quyền lực hơn—như thể không có điểm dừng.
Ông lão thì càng lúc càng mệt mỏi. Ông không vui khi xin điều ước. Ông chỉ thấy trong lòng có một nỗi lo mơ hồ: “Biển có thể cho, nhưng biển cũng có thể lấy lại.”
Biển thay đổi theo lòng người
Điều lạ là: mỗi lần ông lão ra biển, biển lại khác đi.
Lần đầu, biển hiền hòa.
Lần sau, gió nổi lên.
Rồi sóng cao hơn, nước đen hơn, bầu trời xám lại. Như thể thiên nhiên đang phản chiếu sự tham lam ngày một lớn trong căn nhà nhỏ.
Đến một lần, bà vợ không chỉ muốn “đủ sống” hay “đủ dùng” nữa. Bà muốn đứng cao nhất, muốn mọi thứ phải theo ý mình. Ông lão nghe xong mà tái mặt.
“Bà ơi, xin vậy… có quá không?”
Nhưng bà vợ gằn giọng: “Ông đi ngay!”
Ông lão bước ra biển. Lúc này biển gầm lên dữ dội, sóng đập vào bờ như muốn nuốt hết tất cả. Ông run run gọi cá vàng. Con cá xuất hiện, nhưng ánh vàng dường như mờ hơn trong trời xám.
Ông lão nói ra điều ước cuối cùng của vợ. Nói xong, ông cúi đầu, không dám nhìn cá vàng.
Con cá vàng im lặng rất lâu.
Rồi nó chỉ nói một câu ngắn: “Được.”
Nó lặn xuống và biến mất.
Khi ông lão trở về…
Ông lão vội vã chạy về nhà. Ông tưởng sẽ thấy căn nhà to hơn, đồ đạc nhiều hơn, bà vợ lộng lẫy hơn.
Nhưng không.
Trước mắt ông là căn nhà cũ kỹ ngày nào. Mọi thứ trở về như lúc ban đầu. Bà vợ ngồi đó, mặt sững sờ, như không hiểu chuyện gì vừa xảy ra.
Biển đã cho rất nhiều, nhưng khi lòng tham vượt quá giới hạn, tất cả bỗng tan như bọt sóng.
Ông lão đứng lặng. Ông không trách cá vàng. Ông chỉ thấy một nỗi buồn thấm dần như nước biển ngấm vào cát.
Bên ngoài, sóng vẫn vỗ. Biển vẫn ở đó—bao la, lặng lẽ—như một người đã chứng kiến quá nhiều điều ước của con người.
